സദാശിവൻ

ശിവന്റെ പഞ്ചമുഖ രൂപമായ സദാശിവനെയാണ് ഇവിടെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂന്ന് മുഖങ്ങൾ മുൻവശത്ത് ദൃശ്യമാണ്. നാലാമത്തെ മുഖം മുകളിലും അഞ്ചാമത്തെ മുഖം (പാനലിൽ ദൃശ്യമല്ല) പിന്നിലുണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം സ്വർണ്ണനിറമുള്ളവനും ചുവപ്പും പച്ചയും വരകളുള്ള വസ്ത്രത്തിനു പുറമേ കടുവാത്തോൽ വസ്ത്രം ധരിച്ചവനുമാണ്. ചന്ദ്രക്കലയും ഗംഗയും വിശ്രമിക്കുന്ന കിരീടം അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്. ഒരു പീഠമെന്ന് തോന്നിക്കുന്നതിനു മുകളിൽ പദ്മാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം പച്ച മേൽവസ്ത്രം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. നെറ്റിയിൽ മൂന്നാം കണ്ണ് നേർത്ത രീതിയിൽ ദൃശ്യമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന് നാല് കൈകളുണ്ട്: മുകളിലെ ഇടതു കൈ വേദ കൈയെഴുത്തുപ്രതി പിടിക്കുന്നു, താഴെയുള്ള ഇടതു കൈ ഭിക്ഷാപാത്രം പിടിക്കുന്നു. മുകളിലെ വലതു കൈ ശംഖ് പിടിക്കുന്നു, താഴെയുള്ള വലതു കൈ ത്രിശൂലം പിടിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം വളകൾ, മാലകൾ, കമ്മലുകൾ, തോൾവളകൾ, കിരീടം എന്നിവ ധരിക്കുന്നു. അഞ്ജലി മുദ്രയിൽ കൈകൾ കൂപ്പി തങ്ങളുടെ ആരാധന പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ഭക്തരുടെ കൂട്ടത്താൽ അദ്ദേഹം ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇടത്തും വലത്തും വെളുത്ത നിറമുള്ള രണ്ട് സ്ത്രീ ഭക്തരുണ്ട്. അവർക്ക് മുകളിൽ നാല് അജ്ഞാത രൂപങ്ങളുണ്ട്: ഏറ്റവും വലതുവശത്തുള്ളത് പച്ചനിറമുള്ളതും, തുടർന്ന് സ്വർണ്ണനിറമുള്ള ഒരു രൂപവും, തുടർന്ന് വെളുത്ത നിറമുള്ള ഒരു രൂപവും, ഏറ്റവും ഇടതുവശത്ത് സ്വർണ്ണനിറമുള്ള ഒരു രൂപവുമുണ്ട്. അവർക്കെല്ലാം തലയിൽ കിരീടങ്ങളുണ്ട്. താടിയും മീശയും രുദ്രാക്ഷമാലകളുമുള്ള സ്വർണ്ണനിറവും വെളുത്ത നിറവുമുള്ള രണ്ട് മുനിമാർ അഞ്ജലി മുദ്രയിൽ കൈകൾ കൂപ്പി നിൽക്കുന്നു. വലതുവശത്ത് മൂന്ന് രൂപങ്ങളുണ്ട് — ഒരു അജ്ഞാത സ്വർണ്ണനിറമുള്ള വ്യക്തി, ഏറ്റവും ഇടതുവശത്ത് അലങ്കൃതമായ കിരീടമുള്ള മറ്റൊരു സ്വർണ്ണനിറമുള്ള വ്യക്തി, ശരീരം മുഴുവൻ കണ്ണുകളുള്ള പച്ചനിറമുള്ള ഇന്ദ്രൻ രണ്ട് കൈകൾ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം ഒരു കൈയിൽ ഇടിമിന്നലും മുകളിലെ വലതു കൈയിൽ അജ്ഞാതമായ ഒരു ആയുധവും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം ചുവന്ന മേൽവസ്ത്രവും അലങ്കൃതമായ കിരീടവും ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Iconography

Primary Deity/Figure
ശിവൻ
Secondary Figures
ഇന്ദ്രൻ, മുനിമാർ. ഭക്തർ.
Iconographic Form
സദാശിവൻ (ശിവന്റെ പഞ്ചമുഖ രൂപം)
Iconographic Attributes
ശിവന്റെ പഞ്ചമുഖ രൂപമായ സദാശിവൻ: മൂന്ന് മുഖങ്ങൾ മുൻവശത്ത് ദൃശ്യമാണ്, നാലാമത്തേത് മുകളിലും, അഞ്ചാമത്തേത് (അദൃശ്യം) പിന്നിലുണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു; സ്വർണ്ണനിറം; ചുവപ്പും പച്ചയും വരകളുള്ള വസ്ത്രത്തിനു മുകളിൽ കടുവാത്തോൽ വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നു, പച്ച മേൽവസ്ത്രത്തോടെ; ഒരു പീഠത്തിനു മുകളിൽ പദ്മാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു; നെറ്റിയിൽ മൂന്നാം കണ്ണ് നേർത്ത രീതിയിൽ ദൃശ്യമാണ്; ചന്ദ്രക്കലയും ഗംഗയും വഹിക്കുന്ന കിരീടം; വളകൾ, മാലകൾ, കമ്മലുകൾ, തോൾവളകൾ, കിരീടം എന്നിവയാൽ അലങ്കൃതം; നാല് കൈകൾ — മുകളിലെ ഇടതു കൈ വേദ കൈയെഴുത്തുപ്രതി പിടിക്കുന്നു, താഴെയുള്ള ഇടതു കൈ ഭിക്ഷാപാത്രം പിടിക്കുന്നു, മുകളിലെ വലതു കൈ ശംഖ് പിടിക്കുന്നു, താഴെയുള്ള വലതു കൈ ത്രിശൂലം പിടിക്കുന്നു; അഞ്ജലി മുദ്രയിലുള്ള ഭക്തരുടെ കൂട്ടത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ഇടത്തും വലത്തും വെളുത്ത നിറമുള്ള രണ്ട് സ്ത്രീ ഭക്തർ; അവർക്കു മുകളിൽ നാല് അജ്ഞാത കിരീടധാരികളായ രൂപങ്ങൾ — വലത്തുനിന്ന് ഇടത്തോട്ട് പച്ചനിറം, സ്വർണ്ണനിറം, വെളുത്ത നിറം, സ്വർണ്ണനിറം; താടിയും രുദ്രാക്ഷമാലകളുമുള്ള ഒരു സ്വർണ്ണനിറവും ഒരു വെളുത്ത നിറവുമുള്ള രണ്ട് മുനിമാർ അഞ്ജലി മുദ്രയിൽ കൈകൾ കൂപ്പി നിൽക്കുന്നു; വലതുവശത്ത് ഒരു അജ്ഞാത സ്വർണ്ണനിറമുള്ള രൂപം, ഏറ്റവും ഇടതുവശത്ത് അലങ്കൃതമായ കിരീടമുള്ള മറ്റൊരു സ്വർണ്ണനിറമുള്ള രൂപം, ശരീരം മുഴുവൻ കണ്ണുകളുള്ള പച്ചനിറമുള്ള ഇന്ദ്രൻ രണ്ട് കൈകൾ ഉയർത്തി ഇടിമിന്നലും ഒരു അജ്ഞാത ആയുധവും പിടിച്ച്, ചുവന്ന മേൽവസ്ത്രവും അലങ്കൃതമായ കിരീടവും ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.
Rasa
Shanta

Spatial & Architectural

Zone within Temple
Sanctum
Position in Pradakshina Sequence
10
Adjacent Panels
Vishnu with Sreedevi and Bhoodevi, and Narasimham

Narrative

Textual Source
Non-narrative
Mythological Tale
സദാശിവൻ ശിവന്റെ പരമോന്നതവും സർവ്വവ്യാപിയുമായ രൂപമാണ് — അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് അവതാരങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ഉറവിടം. അഞ്ച് മുഖങ്ങളോടെ (സദ്യോജാതം, വാമദേവം, അഘോരം, തത്പുരുഷം, ഈശാനം) ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്ന അദ്ദേഹം, ഓരോ മുഖവും പഞ്ചഭൂതങ്ങളിൽ ഒന്നിനെയും ശിവന്റെ അഞ്ച് പ്രാപഞ്ചിക കർത്തവ്യങ്ങളിൽ ഒന്നിനെയും — സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, സംഹാരം, മറയ്ക്കൽ, അനുഗ്രഹം — പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. സദാശിവൻ ദിവ്യശക്തിയുടെ പൂർണ്ണതയെ അതിന്റെ രൂപരഹിതവും അപ്രകടിതവുമായ അവസ്ഥയിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, ഈ രൂപം ശൈവ ദാർശനിക, താന്ത്രിക പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമാണ്, ഇത് സൃഷ്ടിക്കു മുമ്പുള്ള ശുദ്ധ ബോധത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. സദാശിവന്റെ ചുവർചിത്രങ്ങൾ അപൂർവ്വമാണ്, ശക്തമായ താന്ത്രിക അഥവാ ദാർശനിക പ്രാധാന്യമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കായി മാത്രം സംവരണം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
Episode
ആഖ്യാനേതരം

Condition & Documentation

Condition
Poor
Deterioration Type
Plaster loss
Restoration Status
Unrestored
Documentation Type
DSLR full panel
Permission Basis
Combined permission
Date of Documentation
12/08/2024
Artist
അജ്ഞാതൻ
Identifier
CMT_P010
Rights / Notes
മുൻകൂർ അനുമതിയില്ലാതെ ഈ ചിത്രങ്ങൾ പുനർനിർമ്മിക്കുകയോ പുനർവിതരണം ചെയ്യുകയോ വാണിജ്യ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യരുത്.