ദക്ഷിണാമൂർത്തി

വെളുത്ത നിറമുള്ള ശിവൻ ദക്ഷിണാമൂർത്തിയുടെ രൂപത്തിൽ ആൽമരത്തിന് കീഴെ കടുവാത്തോൽ പീഠത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന് നാല് കൈകളുണ്ട്, അതിൽ മുകളിലെ രണ്ട് കൈകൾ യഥാക്രമം വലതും ഇടതും വശങ്ങളിൽ മാനിനെയും മഴുവിനെയും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇടതു കൈ വ്യാഖ്യാന മുദ്രയിൽ മടക്കിയിരിക്കുന്നു, വലതു കൈ തുടയിൽ വച്ചിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം ചുവപ്പും പച്ചയും കലർന്ന അടിവസ്ത്രവും കടുവാത്തോലും ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന് ചുവന്ന മേൽവസ്ത്രമുണ്ട്. ഒരു കാൽ മടക്കിയും മറ്റേ കാൽ താഴേക്ക് തൂക്കിയിട്ടും ഇരിക്കുന്നു. തലയ്ക്കുമുകളിൽ ഒരു സന്ന്യാസിയുടേതുപോലെ ജടാമുടിയുടെ ചെറിയ ഭാഗം പുറത്തേക്ക് തള്ളിനിൽക്കുന്ന അലങ്കൃതമായ കിരീടമുണ്ട്. അദ്ദേഹം തലയിൽ ചന്ദ്രക്കലയും ഗംഗയും ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം വിശ്രമിക്കുന്ന ആൽമരത്തിന് മുകളിൽ ഒരു അണ്ണാൻ, ഓന്ത്, മയിൽ, തത്ത എന്നിവയുണ്ട്. വേദ കൈയെഴുത്തുപ്രതി സന്തുലിതമാക്കുന്ന രണ്ട് പാമ്പുകളും മരച്ചില്ലയിൽ കാണാം. ദക്ഷിണാമൂർത്തിക്ക് താഴെ മൂന്ന് രൂപങ്ങളുണ്ട്, ഇടതുവശത്തുള്ള ഒരാൾ വെളുത്ത നിറമുള്ളവനും മറ്റ് രണ്ടുപേർ പച്ചനിറമുള്ളവരുമാണ്. മധ്യത്തിലുള്ള രൂപം വലതു കൈയിൽ വ്യാഖ്യാന മുദ്ര പിടിച്ചിരിക്കുന്നു, ഇടതു കൈയിൽ ഒരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. മറ്റ് രണ്ടുപേരും ഇടതു കൈയിൽ വ്യാഖ്യാന മുദ്ര പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.

Iconography

Primary Deity/Figure
ശിവൻ
Secondary Figures
മൂന്ന് അജ്ഞാത രൂപങ്ങൾ
Iconographic Form
ദക്ഷിണാമൂർത്തി (ശിവന്റെ ഒരു രൂപം)
Iconographic Attributes
വെളുത്ത നിറം; ആൽമരത്തിന് കീഴെ കടുവാത്തോൽ പീഠത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു; നാല് കൈകൾ; മുകളിലെ വലതു കൈ മാനിനെ പിടിക്കുന്നു; മുകളിലെ ഇടതു കൈ മഴു പിടിക്കുന്നു; ഇടതു കൈ വ്യാഖ്യാന മുദ്രയിൽ; വലതു കൈ തുടയിൽ വച്ചിരിക്കുന്നു; ചുവപ്പും പച്ചയും കലർന്ന അടിവസ്ത്രം; കടുവാത്തോൽ; ചുവന്ന മേൽവസ്ത്രം; ഒരു കാൽ മടക്കിയും മറ്റേ കാൽ താഴേക്ക് തൂക്കിയിട്ടും; സന്ന്യാസിയുടേതുപോലെ ജടാമുടി പുറത്തേക്ക് തള്ളിനിൽക്കുന്ന അലങ്കൃതമായ കിരീടം; തലയിൽ ചന്ദ്രക്കല; തലയിൽ ഗംഗ; ആൽമരത്തിൽ അണ്ണാൻ, ഓന്ത്, മയിൽ, തത്ത; വേദ കൈയെഴുത്തുപ്രതി സന്തുലിതമാക്കുന്ന രണ്ട് പാമ്പുകൾ മരച്ചില്ലയിൽ; അദ്ദേഹത്തിന് താഴെ ഇരിക്കുന്ന മൂന്ന് രൂപങ്ങൾ — ഇടതുവശത്ത് ഒരാൾ വെളുത്ത നിറമുള്ളവൻ, മറ്റ് രണ്ടുപേർ പച്ചനിറമുള്ളവർ; മധ്യത്തിലുള്ള രൂപത്തിന്റെ വലതു കൈ വ്യാഖ്യാന മുദ്രയിലും ഇടതു കൈ കൈയെഴുത്തുപ്രതി പിടിച്ചും; മറ്റ് രണ്ടുപേരുടെ ഇടതു കൈ വ്യാഖ്യാന മുദ്രയിൽ
Rasa
Shanta

Spatial & Architectural

Zone within Temple
Sanctum
Position in Pradakshina Sequence
6
Adjacent Panels
Sreekrishnaleela and Ganapathi pooja

Narrative

Textual Source
Non-narrative
Mythological Tale
ദക്ഷിണാഭിമുഖമായി ഒരു മരത്തിന് കീഴെ ഇരുന്ന്, വാക്കുകളിലൂടെയല്ല, മൗനത്തിലൂടെയും ആംഗ്യങ്ങളിലൂടെയും വൃദ്ധരായ മുനിമാരുടെ സദസ്സിന് പരമോന്നത അറിവ് പകർന്നുനൽകുന്ന പരമഗുരുവിന്റെ രൂപത്തിലുള്ള ശിവനാണ് ദക്ഷിണാമൂർത്തി. ദക്ഷിണേന്ത്യൻ അറിവിന്റെ കൈമാറ്റത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായ ഗുരു-ശിഷ്യ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഉറവിടമാണ് ഈ രൂപം, ഇതിന്റെ ചുവർചിത്രങ്ങൾ പലപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കൻ പ്രവേശന ഭാഗത്തിന് സമീപം സ്ഥാപിക്കാറുണ്ട്.
Episode
ആഖ്യാനേതരം

Condition & Documentation

Condition
Fair
Deterioration Type
Plaster loss
Restoration Status
Unrestored
Documentation Type
DSLR full panel
Permission Basis
Combined permission
Date of Documentation
12/08/2024
Artist
അജ്ഞാതൻ
Identifier
CMT_P006
Rights / Notes
മുൻകൂർ അനുമതിയില്ലാതെ ഈ ചിത്രങ്ങൾ പുനർനിർമ്മിക്കുകയോ പുനർവിതരണം ചെയ്യുകയോ വാണിജ്യ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യരുത്.