ദക്ഷയാഗം (പാനൽ 1) - കേരള മ്യൂറൽ ആർക്കൈവ്

Detail Photos

Living Tradition · The Present Day

സതി ദേവി തന്റെ പിതാവ് ദക്ഷന്റെ യാഗാഗ്നിയിൽ സ്വയം ദഹിക്കുന്നു. ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ച്, മുടി അഴിച്ചിട്ട്, ഭാഗികമായി അഗ്നിയിൽ പൊതിഞ്ഞ നിലയിൽ അവർ ചിത്രത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മേഘം പോലുള്ള പുകച്ചുരുൾ അവരെ ചുറ്റിനിൽക്കുന്നു. പരമോന്നത ത്രിമൂർത്തികളായ വിഷ്ണു, ശിവൻ, ബ്രഹ്മാവ് എന്നിവർ അവരെ നോക്കിനിൽക്കുന്നു. അവർ പാനലിന്റെ ഏറ്റവും മുകളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. നീല നിറമുള്ള വിഷ്ണു തന്റെ നാല് കൈകളിൽ രണ്ടെണ്ണത്തിൽ ശംഖും ചക്രവും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. മറ്റ് രണ്ട് കൈകൾ അഭയ, വരദ മുദ്രകളിലാണ്. അദ്ദേഹത്തിന് സമീപം, ഞെട്ടിയ ഭാവത്തോടെ വെളുത്ത നിറമുള്ള ശിവൻ നിൽക്കുന്നു. അദ്ദേഹവും തന്റെ രണ്ട് കൈകളിൽ അഭയ, വരദ മുദ്രകൾ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു, മറ്റ് രണ്ട് കൈകളിൽ യഥാക്രമം മഴുവും മാനും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് സ്വർണ്ണനിറമുള്ളവനാണ്, സമാനമായി അഭയ, വരദ മുദ്രകളിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. തന്റെ മറ്റ് രണ്ട് കൈകളിൽ അദ്ദേഹം ജപമാലയും കിണ്ടിയും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. അഞ്ജലി മുദ്രയിൽ കൈകൂപ്പിയ നിരവധി മുനിമാരും ദേവന്മാരും അവരെ ചുറ്റിനിൽക്കുന്നു. ദക്ഷൻ ഇടത് താഴ്ഭാഗത്ത് രംഗത്തുനിന്ന് പിന്മാറുന്ന ഭാവത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു. സതിയുടെ ദുരവസ്ഥയിൽ വിലപിക്കുന്ന ചില സ്ത്രീകളെയും കാണാം.

Iconography

Primary Deity/Figure: സതി
Secondary Figures: മുനിമാർ; ദേവന്മാർ; ദക്ഷന്റെ കൊട്ടാരത്തിലെ സ്ത്രീകൾ
Iconographic Form: ദക്ഷയാഗം
Iconographic Attributes: സതി ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ച്, മാറിടം മറയ്ക്കുന്ന വസ്ത്രത്തോടെ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവർ സ്വയം ദഹിക്കുന്ന നിലയിലും, മേഘം പോലുള്ള പുകച്ചുരുളും അവർക്കു താഴെ അഗ്നിയും ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ദക്ഷന് കിരീടമുണ്ട്, സ്വർണ്ണനിറമുള്ളവനാണ്, രംഗത്തുനിന്ന് പിന്മാറുന്ന ഭാവത്തിൽ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എല്ലാ മുനിമാരും ദേവന്മാരും ദിവ്യരൂപികളും അഞ്ജലി മുദ്രയോടെ കാണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ശിവൻ എന്നിവർ വരദ, അഭയ മുദ്രകളോടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ശിവൻ ഞെട്ടിയ ഭാവത്തോടെ കേന്ദ്രത്തിലാണ്, തന്റെ മറ്റ് രണ്ട് കൈകളിൽ മഴുവും മാനും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന് ജടാമുടിയും രുദ്രാക്ഷവും കപാല ആഭരണങ്ങളും ഉണ്ട്, നെറ്റിയിൽ മൂന്നാം കണ്ണുമുണ്ട്. വിഷ്ണു തന്റെ സുദർശന ചക്രവും ശംഖും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
Rasa: Veera

Spatial & Architectural

Temple: ശ്രീകോവിൽ
Zone within Temple: Sanctum
Position in Pradakshina Sequence: 20
Adjacent Panels: Aghoramoorthi and Dakshayagam (Panel 2)

Narrative

Textual Source: Shiva Purana
Mythological Tale: ശിവന്റെ അമ്മായിയപ്പനായ ദക്ഷൻ ഒരിക്കൽ തന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ ഒരു യാഗം നടത്തി. അഹങ്കാരം നിമിത്തം അദ്ദേഹം ശിവനെ ക്ഷണിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു. ദക്ഷന്റെ മകളും ശിവന്റെ പത്നിയുമായ സതി ശിവന് പകരം അവിടെ ചെന്നു, എന്നാൽ പിതാവിനാൽ അപമാനിക്കപ്പെട്ടു. കോപത്തിൽ അവർ യാഗാഗ്നിയിൽ ചാടി യാഗം മുടക്കി. ഇത് അറിഞ്ഞ ശിവൻ ക്രുദ്ധനായി, കോപത്തിൽ കാളിയെയും വീരഭദ്രനെയും സൃഷ്ടിച്ചു, അവർ യാഗം തടസ്സപ്പെടുത്തുകയും ദക്ഷന്റെ തല ഛേദിച്ച് ശിവന്റെ മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അവർ ലോകത്ത് നാശം വിതച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു, ഇത് ഈ നാശം അവസാനിപ്പിക്കാൻ വിഷ്ണുവിനെയും ദേവന്മാരെയും ശിവനോട് അപേക്ഷിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു. കരുണാമയനായ ശിവൻ വീരഭദ്രനെയും കാളിയെയും തിരിച്ചുവിളിച്ചു. ദക്ഷനെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിക്കാൻ അനുവദിക്കണമെന്നും അഭ്യർത്ഥിക്കപ്പെട്ടു, അതിന് അദ്ദേഹം സമ്മതിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, ദക്ഷന്റെ ഛേദിക്കപ്പെട്ട തല തീവ്രമായി തിരഞ്ഞിട്ടും അവർക്ക് അത് കണ്ടെത്താനായില്ല. അതിനാൽ ബ്രഹ്മാവ് പകരം ഒരു ആടിന്റെ തല വച്ച് ദക്ഷനെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ശിവൻ എന്നീ മൂവരുടെയും അനുഗ്രഹത്തോടെ അദ്ദേഹത്തിന് തന്റെ യാഗം തുടരാൻ അനുവാദം ലഭിച്ചു. ഈ മുഴുവൻ സംഭവവും പലപ്പോഴും 'ദക്ഷയാഗം' അഥവാ 'ദക്ഷന്റെ ബലി' എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
Episode: ദക്ഷയാഗം
Position within Narrative Sequence: Panel 1 of 3

Condition & Documentation

Condition: Good
Deterioration Type: Pigment loss
Restoration Status: Unrestored
Documentation Type: DSLR full panel
Permission Basis: Temple authorities
Date of Documentation: 22/08/2024
Artist: സെന്തിൽ
Identifier: THL_P020
Rights / Notes: മുൻകൂർ അനുമതിയില്ലാതെ ഈ ചിത്രങ്ങൾ പുനർനിർമ്മിക്കുകയോ പുനർവിതരണം ചെയ്യുകയോ വാണിജ്യ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യരുത്.