ഗോവർദ്ധന - കേരള മ്യൂറൽ ആർക്കൈവ്

Detail Photos

പച്ചനിറമുള്ള കൃഷ്ണൻ ഗോവർദ്ധന പർവ്വതം ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച് തന്റെ ജനങ്ങളെ മഴയിൽ നിന്നും കൊടുങ്കാറ്റിൽ നിന്നും സംരക്ഷിക്കുന്നു. കൃഷ്ണൻ തന്റെ വലതു കൈ കൊണ്ട് ഗോവർദ്ധന പർവ്വതം ഉയർത്തിയിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വലതു കൈ ഓടക്കുഴൽ ചുണ്ടിലേക്ക് പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. തനിക്ക് ചുറ്റുമുള്ള ജനങ്ങളെ ശാന്തരാക്കാൻ അദ്ദേഹം ഓടക്കുഴൽ വായിക്കുന്നു. പർവ്വതത്തിൽ മരങ്ങൾക്കൊപ്പം ധാരാളം മൃഗങ്ങളുമുണ്ട്. മാൻ, ആന, കടുവ, കാട്ടുപന്നി തുടങ്ങിയ ചില മൃഗങ്ങളെ ജോഡികളായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. അവയിൽ ചിലത് ഇണചേരൽ ഭാവത്തിലാണ്. പർവ്വതത്തിന് മുകളിൽ രണ്ട് മനുഷ്യരുണ്ട്. അവരിലൊരാൾ ഒരു മാനിനെ കൊല്ലുന്നു, മറ്റെയാൾ, മീശയുള്ള ഒരു പുരുഷൻ, തോളിൽ ഒരു മാനിനെ ചുമക്കുന്നു. ഫലകത്തിന്റെ മുകൾ വലതു കോണിൽ ഒരു ചെറിയ കുടിലുണ്ട്. കൃഷ്ണന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവിക മയിൽപ്പീലി കിരീടവും മഞ്ഞ മുണ്ടുമുണ്ട്. അദ്ദേഹം കിരീടം, വളകൾ, കമ്മലുകൾ, മാലകൾ, മോതിരങ്ങൾ, കാൽച്ചിലമ്പുകൾ, അരച്ചങ്ങല എന്നിവയുൾപ്പെടെ ധാരാളം ആഭരണങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അരികിൽ സ്ത്രീകളുൾപ്പെടെ ധാരാളം ആളുകളുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അരികിൽ മഞ്ഞനിറമുള്ള ഗർഭിണിയായ ഒരു സ്ത്രീ നിൽക്കുന്നു. താഴെ, തണുപ്പിൽ വിറച്ചുകൊണ്ട് കൈകൾ തോളിൽ ചുറ്റി ഇരിക്കുന്നതോ നിൽക്കുന്നതോ ആയ നിരവധി കുട്ടികളുണ്ട്. കൃഷ്ണന്റെ കാൽക്കൽ ധാരാളം കന്നുകാലികളുമുണ്ട്. ചിലർ അഞ്ജലിമുദ്രയിൽ കൈകൾ ഉയർത്തിയ ഒരു കൂട്ടം ആളുകളും ഉണ്ട്. ബലരാമൻ കൃഷ്ണന്റെ ഇടതുവശത്ത് നിന്ന് ഒരു സ്ത്രീയെ കൈകൊണ്ട് ചുറ്റിപ്പിടിക്കുന്നു. എഴുന്നേൽക്കാൻ പാടുപെടുന്ന ഒരു വൃദ്ധയെ മറ്റൊരു സ്ത്രീ സഹായിക്കുന്നു. തന്റെ ശിശുവിനെ എടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഒരു സ്ത്രീയുണ്ട്. മറ്റ് രണ്ട് സ്ത്രീകൾ ഒരു കുട്ടിയെ ലാളിക്കുന്നു. സ്വർണ്ണനിറമുള്ള മറ്റൊരു സ്ത്രീയും ഒരു കുട്ടിയെ എടുത്തുകൊണ്ട് കാണപ്പെടുന്നു. മറ്റ് സ്ത്രീ രൂപങ്ങൾ അഞ്ജലിമുദ്രയിൽ കൈകൾ കൂപ്പിയിരിക്കുന്നു. ചിലർ പരസ്പരം സംസാരിക്കുന്നു. മിക്കവാറും എല്ലാവരും കൃഷ്ണനെയും അദ്ദേഹം നിർവഹിച്ച അത്ഭുതകരമായ പ്രവൃത്തിയെയും നോക്കുന്നു.

Iconography

Primary Deity/Figure: കൃഷ്ണൻ
Secondary Figures: ബലരാമൻ, ഗ്രാമവാസികളായ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും
Iconographic Form: ഗോവർദ്ധന
Iconographic Attributes: മഞ്ഞ മുണ്ടും മയിൽപ്പീലി കിരീടവുമുള്ള പച്ചനിറമുള്ള കൃഷ്ണൻ ഓടക്കുഴൽ വായിക്കുന്നു; ഇടതു കൈ കൊണ്ട് അദ്ദേഹം ഗോവർദ്ധന പർവ്വതം ഉയർത്തിയിരിക്കുന്നു; അദ്ദേഹം കിരീടം, മാലകൾ, തോൾവളകൾ, വളകൾ, മോതിരങ്ങൾ, കാൽച്ചിലമ്പുകൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ ആഭരണങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അരികിൽ വെളുത്ത നിറമുള്ള ബലരാമനുണ്ട്; അദ്ദേഹവും സമാനമായ ആഭരണങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ കിരീടത്തിന് മുകളിൽ വെള്ള നിറത്തിലുള്ള പൂക്കളുണ്ട്; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒരു കൈ കൃഷ്ണനെ നോക്കുന്ന സ്വർണ്ണനിറമുള്ള ഒരു സ്ത്രീയെ ചുറ്റിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; കൃഷ്ണന്റെ കാൽക്കൽ ധാരാളം കന്നുകാലികളുണ്ട്; ബലരാമന് പിന്നിൽ അഞ്ജലിമുദ്രയിൽ കൈ പിടിച്ച ഒരു രൂപമുണ്ട്; ഈ പുരുഷന് പിന്നിൽ വേറെയും രണ്ട് രൂപങ്ങളുണ്ട്; ബലരാമനോടൊപ്പം നിൽക്കുന്ന സ്ത്രീയുടെ അരികിൽ, അഞ്ജലിമുദ്ര പിടിച്ച പച്ചനിറമുള്ള ഒരു പുരുഷനുണ്ട്; കൃഷ്ണനെ നോക്കുന്ന വേറെയും നിരവധി ആളുകളുണ്ട്; കയ്യിൽ ഒരു വടിയുമായി ഒരു വൃദ്ധയുമുണ്ട്; മഴയുടെ ശബ്ദം തടയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതിനാലാവാം, ചെവികൾ അടച്ചുപിടിച്ച മഞ്ഞനിറമുള്ള ഒരു പുരുഷനുണ്ട്; കൃഷ്ണന്റെ വലതുവശത്ത്, തണുപ്പും മഴയും കാരണം ചുരുണ്ടുകൂടിയ ചില കുട്ടികളുണ്ട്; തന്റെ വെളുത്ത നിറമുള്ള ശിശുവിനെ എടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന മഞ്ഞനിറമുള്ള ഒരു സ്ത്രീയുണ്ട്; അവരുടെ അരികിൽ എഴുന്നേൽക്കാൻ പാടുപെടുന്ന ഒരു വൃദ്ധയുണ്ട്; അവരെ മറ്റൊരു മഞ്ഞനിറമുള്ള സ്ത്രീ സഹായിക്കുന്നു; കുട്ടിയെ എടുക്കുന്ന സ്ത്രീക്ക് മുകളിൽ കൃഷ്ണനെ നോക്കുന്ന ഗർഭിണിയായ ഒരു സ്ത്രീയുണ്ട്; കൃഷ്ണന്റെ അരികിൽ നിൽക്കുന്ന വെളുത്ത നിറമുള്ള ഒരു സ്ത്രീയുണ്ട്; അവർ പിന്നിലുള്ള പച്ചനിറമുള്ള ഒരു സ്ത്രീയോട് സംസാരിക്കുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു; ഒരു കുഞ്ഞിനെ ലാളിക്കുന്ന സ്വർണ്ണനിറവും വെളുത്ത നിറവുമുള്ള വേറെയും രണ്ട് സ്ത്രീകളുണ്ട്; അവർക്ക് താഴെ സ്വന്തം കുഞ്ഞിനെ പിടിച്ചിരിക്കുന്ന മഞ്ഞനിറമുള്ള ഒരു സ്ത്രീയുണ്ട്; അഞ്ജലിമുദ്രയിൽ കൈകൾ കൂപ്പിയ വേറെയും മൂന്ന് സ്ത്രീ രൂപങ്ങളുണ്ട്; പർവ്വതം മരങ്ങൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിതമാണ്. മാൻ, സിംഹം, കാട്ടുപന്നി എന്നിവയുൾപ്പെടെ ധാരാളം മൃഗങ്ങളുണ്ട്; രണ്ട് മനുഷ്യ രൂപങ്ങളുണ്ട്; അവരിലൊരാൾ ഒരു മാനിനെ കൊല്ലുന്നു; മറ്റൊരാൾ തോളിൽ ഒരു മാനിനെ ചുമക്കുന്നു; രണ്ടാമത്തെയാൾക്ക് മീശയുണ്ട്; മുകൾ വലതു കോണിൽ ഒരു കുടിലുണ്ട്; മൃഗങ്ങൾ മിക്കവാറും ജോഡികളായാണ്; രണ്ട് മാനുകൾ ഇണചേരുന്നതായി കാണാം; പർവ്വതത്തിന്റെ മുകൾ ഭാഗത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം മങ്ങിപ്പോയിരിക്കുന്നു.
Rasa: Adbhuta

Spatial & Architectural

Temple: കൊട്ടാരത്തിന്റെ ഉൾഭാഗം
Zone within Temple: Ladies' chamber
Position in Pradakshina Sequence: Not Applicable
Adjacent Panels: Ashtabuja Venugopala and Shivamohini

Narrative

Textual Source: Bhagavata Purana
Mythological Tale: നല്ല വിളവിനും മഴയ്ക്കും വേണ്ടി വൃന്ദാവനത്തിലെ ജനങ്ങൾ ഇന്ദ്രഭഗവാനെ ആരാധിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ, ജനങ്ങൾക്ക് ആഹാരത്തിന്റെയും വിഭവങ്ങളുടെയും ഉറവിടമായി താൻ കണ്ട ഗോവർദ്ധന പർവ്വതത്തെയാണ് ആരാധിക്കേണ്ടതെന്ന് കൃഷ്ണൻ അവരെ ബോധ്യപ്പെടുത്തി. തന്റെ പകരം ജനങ്ങൾ ഗോവർദ്ധനെ ആരാധിക്കാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ, ഇന്ദ്രൻ കോപിഷ്ഠനാവുകയും വൃന്ദാവനത്തിൽ കനത്ത മഴയും വെള്ളപ്പൊക്കവും ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു. തന്നിൽ വിശ്വാസമർപ്പിച്ച ജനങ്ങളുടെ ജീവൻ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ട്, കൃഷ്ണൻ തന്റെ ഇടതു കൈ കൊണ്ട് ഗോവർദ്ധന കുന്ന് ഉയർത്തി ഏഴ് ദിവസം അനായാസമായി അവിടെ നിന്നു. ഈ ദിവ്യമായ പ്രവൃത്തി കണ്ട ഇന്ദ്രൻ കൃഷ്ണനോട് മാപ്പ് അപേക്ഷിച്ചു. ഇത് കൃഷ്ണനെ ഗോവർദ്ധനൻ അഥവാ ഗോവർദ്ധന ഗിരിധര എന്ന് വിളിക്കപ്പെടാൻ ഇടയാക്കി.
Episode: ഗോവർദ്ധനോദ്ധാരണം

Condition & Documentation

Condition: Good
Deterioration Type: Pigment loss
Restoration Status: Partially restored
Documentation Type: DSLR full panel
Permission Basis: ASI permission
Date of Documentation: 01/08/2024
Artist: അജ്ഞാതൻ
Identifier: MCP_P003
Rights / Notes: മുൻകൂർ അനുമതിയില്ലാതെ ഈ ചിത്രങ്ങൾ പുനർനിർമ്മിക്കുകയോ പുനർവിതരണം ചെയ്യുകയോ വാണിജ്യ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യരുത്.