ഗജേന്ദ്രമോക്ഷം - കേരള മ്യൂറൽ ആർക്കൈവ്

Detail Photos

Living Tradition · The Present Day

നീല നിറമുള്ള വിഷ്ണു തന്റെ വാഹനമായ ഗരുഡന്റെ പുറത്തിരുന്ന് മകരൻ എന്ന മുതലയ്ക്ക് നേരെ തന്റെ ആയുധമായ സുദർശന ചക്രം എയ്തുകഴിഞ്ഞ നിലയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഗജേന്ദ്രൻ എന്ന ആന നദിക്ക് മുകളിൽ നിന്ന് കരയുന്നതും വേദനയോടെ ഒരു താമരപ്പൂവ് ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുന്നതും കാണാം. വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവരുന്ന മകരൻ എന്ന മുതല അതിന്റെ കാലിനെ ആക്രമിക്കുന്നു. എന്നാൽ വിഷ്ണുവിന്റെ സുദർശന ചക്രം ഇതിനകം അതിന്റെ കഴുത്തിൽ തുളച്ചുകയറിയിട്ടുണ്ട്. മുനിമാരും ദേവസ്ത്രീകളും ഇന്ദ്രൻ പോലും അഞ്ജലി മുദ്രയിൽ കൈകൾ കൂപ്പി മുകളിൽ നിന്ന് ഈ രംഗം കണ്ട് വിഷ്ണുവിനോട് ആദരവ് പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.

Iconography

Primary Deity/Figure: വിഷ്ണു
Secondary Figures: മുനിമാർ; അപ്സരസ്സുകൾ അഥവാ ദേവസ്ത്രീകൾ
Iconographic Form: ഗജേന്ദ്രമോക്ഷം
Iconographic Attributes: നീല നിറവും ആറ് കൈകളുമുള്ള വിഷ്ണു കാവി നിറമുള്ള ഗരുഡന്റെ പുറത്ത് കാണപ്പെടുന്നു. രണ്ട് കൈകളിൽ വില്ലും അമ്പും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; മറ്റ് കൈകളിൽ ശംഖ്, ഗദ, താമരപ്പൂവ്, വാൾ എന്നിവ ഓരോന്നും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. മുതലയ്ക്ക് നേരെ സുദർശന ചക്രം എയ്തതിനുശേഷം ആറാമത്തെ കൈ ആകാശത്തേക്ക് ഉയർത്തിയിരിക്കുന്നു. ചാര നിറമുള്ള ഗജേന്ദ്രൻ ആകാശത്തേക്ക് താമരപ്പൂവ് ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച് പ്രാർത്ഥനയിൽ കരയുന്നതായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. മറ്റ് രൂപങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് മുതല വളരെ ചെറുതാണ്, സുദർശന ചക്രം അതിന്റെ കഴുത്തിൽ ആഴ്ന്നിറങ്ങുന്നു.
Rasa: Veera

Spatial & Architectural

Temple: ശ്രീകോവിൽ
Zone within Temple: Sanctum
Position in Pradakshina Sequence: 3
Adjacent Panels: Vetta Shasthav and Hiranyakashipu Vadham

Narrative

Textual Source: Bhagavata Purana
Mythological Tale: കേരളത്തിലെ ചുവർചിത്രങ്ങളിൽ സാധാരണയായി കാണപ്പെടുന്ന ഗജേന്ദ്രമോക്ഷം ചിത്രീകരണത്തിന്റെ ഒരു പകർപ്പാണിത്. ഗജേന്ദ്രൻ എന്ന ആനയെ മകരൻ എന്ന മുതല ആക്രമിക്കുന്നതും, എന്നാൽ ഭക്തിയുടെ ഒരു നിമിഷത്തിൽ താമരപ്പൂവ് ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച് വിഷ്ണുവിനോട് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നതുമാണ് ഈ രംഗം കാണിക്കുന്നത്. വിഷ്ണു തന്റെ വാഹനമായ ഗരുഡന്റെ പുറത്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് ഗജേന്ദ്രനെ മുതലയുടെ പിടിയിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നു. അഗസ്ത്യമുനിയുടെ ശാപം കാരണം ആനയായി മാറിയ ഭക്തനായ ഇന്ദ്രദ്യുമ്ന രാജാവിന്റെ പുനർജന്മമാണ് ഈ ആന. ഗജേന്ദ്രൻ തന്നെത്തന്നെ പൂർണ്ണമായി വിഷ്ണുവിന് സമർപ്പിച്ചതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന് മോക്ഷം ലഭിച്ചു. മോക്ഷം നേടുന്നതിനായി ദൈവത്തിന് പൂർണ്ണമായി സ്വയം സമർപ്പിക്കാൻ ഭക്തനെ ഈ കഥ ക്ഷണിക്കുന്നു.
Episode: ഗജേന്ദ്ര മോക്ഷം

Condition & Documentation

Condition: Good
Deterioration Type: Pigment loss
Restoration Status: Unrestored
Documentation Type: DSLR full panel
Permission Basis: Temple authorities
Date of Documentation: 22/08/2024
Artist: സെന്തിൽ
Identifier: THL_P003
Rights / Notes: മുൻകൂർ അനുമതിയില്ലാതെ ഈ ചിത്രങ്ങൾ പുനർനിർമ്മിക്കുകയോ പുനർവിതരണം ചെയ്യുകയോ വാണിജ്യ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യരുത്.