Englishമലയാളം

ശിവതാണ്ഡവം

പ്രദോഷ നൃത്തം അഥവാ ആനന്ദ താണ്ഡവം എന്നറിയപ്പെടുന്ന തന്റെ പ്രാപഞ്ചിക നൃത്തത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ശിവനെയാണ് ഈ പാനൽ കാണിക്കുന്നത്. വെളുത്ത നിറമുള്ള രൂപമായി കാണപ്പെടുന്നു, നാല് കൈകൾ — ഇരുവശത്തും രണ്ടെണ്ണം വീതം — വ്യത്യസ്ത ആയുധങ്ങൾ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തെ ഒരു പ്രഭാവലയ വൃത്തം ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാൽക്കൽ അപസ്മാര ഭൂതം പ്രഭാവലയത്തിന് മുകളിൽ വളഞ്ഞു കിടക്കുന്നു. അപസ്മാര ഭൂതത്തിന്റെ തലയ്ക്ക് മുകളിൽ, മൂന്ന് കൈകളുള്ള നൃത്താചാര്യൻ ഭൃംഗിയുടെ രൂപമുണ്ട്. ഏറ്റവും മുകളിലെ കോണിൽ നൃത്തം ആസ്വദിക്കുന്ന വീരഭദ്രനുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രൂപം ഉഗ്രമാണ്. പാനലിന്റെ മുകളിൽ വീരഭദ്രന് അരികിൽ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം നിൽക്കുന്ന വിഷ്ണുവുണ്ട്. ഗണേശനും സുബ്രഹ്മണ്യനും അവരവരുടെ വാഹനങ്ങളിലേറി സന്നിഹിതരാണ്. താഴെ വലതുഭാഗത്തെ കോണിൽ നന്ദിക്ക് മുകളിൽ പച്ചനിറമുള്ള പാർവതിയുണ്ട്. പച്ചനിറമുള്ള ഒരു സ്ത്രീരൂപം കൂടിയുണ്ട്, ഒരുപക്ഷേ കാളിയായിരിക്കാം. പാനലിന്റെ മുകളിലെ വലതു കോണിൽ ബ്രഹ്മാവ് നിൽക്കുന്നു. ഒരു മുനിയും മറ്റ് ഭൂതഗണങ്ങളും കൂടി സന്നിഹിതരാണ്.

Iconography

Primary Deity/Figure
ശിവൻ
Secondary Figures
അപസ്മാര ഭൂതം, കാളി, ഗണപതി, നന്തി, പാർവ്വതി, ബ്രഹ്മാവ്, ഭൃംഗി, വിഷ്ണു, വീരഭദ്രൻ, സുബ്രഹ്മണ്യൻ
Iconographic Form
നടരാജൻ (നർത്തകനായ ശിവൻ)
Iconographic Attributes
വെളുത്ത നിറമുള്ള ശിവൻ; നാല് കൈകൾ, ഇരുവശത്തും രണ്ടെണ്ണം വീതം; മുകളിലെ വലതു കൈ ഒരു ഡമരു (സംഗീത ഉപകരണം) പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; മുകളിലെ ഇടതു കൈകളിലൊന്ന് ഒരു പാശം (കയർ) പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; താഴത്തെ വലതു കൈ ഒരു ജപമാല പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; താഴത്തെ ഇടതു കൈ ഉള്ളംകൈ താഴേക്ക് നോക്കി നീട്ടിയിരിക്കുന്നു; പുലിത്തോലോടു കൂടിയ പച്ചയും ചുവപ്പും കലർന്ന അടിവസ്ത്രം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു; ഒരു പ്രഭാവലയ വൃത്തത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അപസ്മാര ഭൂതം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാൽക്കൽ പ്രഭാവലയത്തിന് മുകളിൽ വളഞ്ഞു കിടക്കുന്നു, പച്ചനിറമുള്ളതും കോമ്പല്ലുകളുള്ളതും, ഒരു കൈയിൽ സർപ്പത്തിന്റെ വാലും മറുകൈയിൽ അതിന്റെ തലയും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; മൂന്ന് കൈകളുള്ള നൃത്താചാര്യൻ ഭൃംഗി, അപസ്മാര ഭൂതത്തിന്റെ തലയ്ക്ക് മുകളിൽ ശിവന്റെ വലതുവശത്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; ഏറ്റവും മുകളിലെ കോണിൽ വീരഭദ്രൻ, ഉഗ്രൻ, ചുവന്ന ശരീരനിറം, മൂന്ന് കണ്ണുകൾ (നെറ്റിയിൽ ഒരു കണ്ണ്); ഗണേശനും സുബ്രഹ്മണ്യനും അവരവരുടെ വാഹനങ്ങളായ എലിയുടെയും മയിലിന്റെയും മുകളിൽ സന്നിഹിതരാണ്; നടരാജന് മുകളിലുള്ള ഏറ്റവും മുകൾഭാഗത്ത് നീലനിറമുള്ള വിഷ്ണു നാല് കൈകളോടെ നിൽക്കുന്നു, ശംഖും ചക്രവും പിടിച്ച്, താഴത്തെ കൈകൾ അഞ്ജലി മുദ്രയിൽ; അദ്ദേഹത്തിനരികിൽ ശരീരമാകെ കണ്ണുകളുള്ള പച്ചനിറമുള്ള ഇന്ദ്രൻ; രംഗത്തെ വിഭജിക്കുന്ന ഒരു പഞ്ചാരം ഉണ്ട്; പഞ്ചാരത്തിന്റെ വലതുവശത്ത് മുകളിൽ ബ്രഹ്മാവ്, സ്വർണ്ണനിറമുള്ള നാല് കൈകളോടെ ഒരു കിണ്ടിയും (ഒരു പ്രത്യേകതരം പാത്രം) ജപമാലയും (പ്രാർത്ഥനാ മണികൾ) പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് തലകളുണ്ട്; അദ്ദേഹത്തിനരികിൽ പച്ചനിറമുള്ള ഒരു മുനിയുണ്ട്; അദ്ദേഹത്തിന് പിന്നിൽ, ആരുടെയോ കിരീടത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം കാണാം; ഈ ചിത്രീകരണത്തിന് താഴെ പച്ചനിറമുള്ള കാളി (?) ഉണ്ട്, നാല് കൈകളോടെ, രണ്ടെണ്ണം തലയ്ക്ക് മുകളിൽ അഞ്ജലി മുദ്രയിൽ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. അവളുടെ താഴത്തെ രണ്ട് കൈകൾ യഥാക്രമം ഒരു വാളും ദാരികന്റെ തലയും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; പച്ചനിറമുള്ള മറ്റൊരു ഭൂതഗണം (?) അവൾക്ക് മുകളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; പച്ചനിറമുള്ള പാർവതി താഴെ വലതു കോണിൽ വെളുത്ത നന്ദിയിൽ ചാരി നിൽക്കുന്നു; അവളുടെ കൈയിൽ ഒരു താമരപ്പൂവുണ്ട്.
Rasa
ശാന്തം

Spatial & Architectural

Zone within Temple
ശ്രീകോവിൽ
Position in Pradakshina Sequence
30
Adjacent Panels
Mahavishnu and Balarama

Narrative

Textual Source
Non-narrative
Mythological Tale
പ്രതീകാത്മകമായ പ്രാപഞ്ചിക നൃത്തരൂപം. ദേവന്മാരുടെയും മുനിമാരുടെയും സദസ്സിന് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്ന ശിവന്റെ ആനന്ദ താണ്ഡവം, അഥവാ ആനന്ദത്തിന്റെ പ്രാപഞ്ചിക നൃത്തമാണിത്. ഒരൊറ്റ തുടർച്ചയായ ചലനത്തിനുള്ളിൽ സൃഷ്ടിയും സംരക്ഷണവും സംഹാരവും ഈ നൃത്തം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു — ശിവൻ പ്രപഞ്ചത്തെ നൃത്തം ചെയ്ത് ഉണ്ടാക്കുന്നു, അതിനെ നിലനിർത്തുന്നു, ഒരു ദിവസം അതിനെ നൃത്തം ചെയ്ത് ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാൽക്കീഴിൽ ഞെരിഞ്ഞമർന്ന കുള്ളൻ രൂപം അജ്ഞാനത്തിന്റെയും വിസ്മൃതിയുടെയും അസുരനായ അപസ്മാരനാണ് (മുയലകൻ), അവന്റെ പരാജയം ദിവ്യമായ അവബോധം മായയ്ക്ക് മേൽ നേടുന്ന വിജയത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. സാക്ഷികളുടെ സദസ്സ് — ഗണേശനും സുബ്രഹ്മണ്യനും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ദേവന്മാരും മുനിമാരും കുടുംബാംഗങ്ങളും — ഈ നൃത്തത്തെ ഒരു സ്വകാര്യ പ്രവൃത്തിയായിട്ടല്ല, മറിച്ച് സൃഷ്ടി മുഴുവനും സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്ന ഒരു പ്രാപഞ്ചിക സംഭവമായി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു.
Episode
ആഖ്യാനേതരം

Condition & Documentation

Condition
കുഴപ്പമില്ല
Deterioration Type
ചായം നഷ്ടപ്പെട്ടത്
Restoration Status
പുനഃസ്ഥാപിക്കാത്തത്
Documentation Type
DSLR ഫുൾ പാനൽ
Permission Basis
ക്ഷേത്ര പൂജാരി
Date of Documentation
10/05/2025
Artist
അജ്ഞാതൻ
Identifier
KTK_P030
Rights / Notes
ഈ ചിത്രങ്ങൾ മുൻകൂർ അനുമതിയില്ലാതെ പുനർനിർമ്മിക്കുകയോ പുനർവിതരണം ചെയ്യുകയോ വാണിജ്യാവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യാൻ പാടില്ല.