കാലസംഹാരമൂർത്തി

ശിവന്റെ കാലസംഹാരമൂർത്തി രൂപം മഞ്ഞനിറമുള്ളതും നാല് കൈകളുള്ളതുമാണ്. അദ്ദേഹം പച്ച മേൽവസ്ത്രവും ചുവപ്പും പച്ചയും വരകളുള്ള പച്ച അടിവസ്ത്രവും ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഒരു കൈയിൽ ത്രിശൂലം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. മുകളിലെ ഇടതു കൈ ഒരു മാനിനെ പിടിക്കുന്നു, താഴെയുള്ള ഇടതു കൈ ത്രിശൂലത്തിന്റെ താഴ്ഭാഗം പിടിക്കുന്നു. താഴെയുള്ള വലതു കൈ ഒരു മഴു പിടിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നെറ്റിയിൽ ഗംഗയും ചന്ദ്രക്കലയുമുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വലതുവശത്ത് പച്ചനിറമുള്ള താടിയുള്ള ഒരു സന്ന്യാസി അഞ്ജലി മുദ്രയിൽ നിൽക്കുന്നു. ഇടതുവശത്ത് അഞ്ജലി മുദ്രയിലുള്ള മറ്റൊരു പച്ചനിറമുള്ള മുനിയുണ്ട്. മുകൾ ഇടതു കോണിൽ, ശിവലിംഗത്തെ കെട്ടിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്ന മാർക്കണ്ഡേയന്റെയും അദ്ദേഹത്തെ പിടികൂടാൻ കയർ എറിയാൻ ശ്രമിക്കുന്ന യമരാജന്റെയും രംഗം കാണാം. പാനലിന്റെ മുകൾ ഭാഗത്ത്, ശിവലിംഗത്തിനു ശേഷം, പച്ചനിറമുള്ള, അനേകം കണ്ണുകളുള്ള ദേവരാജാവായ ഇന്ദ്രനും, ഇടതു കൈയിൽ ശംഖും വലതു കൈയിൽ സുദർശന ചക്രവുമുള്ള പച്ചനിറമുള്ള വിഷ്ണുവുമുണ്ട്. വെളുത്ത നിറമുള്ള ബ്രഹ്മാവും ഉണ്ട്.

Iconography

Primary Deity/Figure
ശിവൻ
Secondary Figures
മാർക്കണ്ഡേയൻ,
Iconographic Form
കാലസംഹാരമൂർത്തി അഥവാ യമസംഹാരമൂർത്തി (യമനെ/കാലനെ വധിക്കുന്ന ശിവൻ)
Iconographic Attributes
മഞ്ഞനിറമുള്ള ശിവന്റെ കാലസംഹാരമൂർത്തി രൂപം; നാല് കൈകൾ; മുകളിലെ വലതു കൈയിൽ ത്രിശൂലത്തിന്റെ തല; താഴെയുള്ള ഇടതു കൈയിൽ ത്രിശൂലത്തിന്റെ അടിഭാഗം; താഴെയുള്ള വലതു കൈയിൽ മഴു; മുകളിലെ ഇടതു കൈയിൽ മാൻ; കിരീടത്തിനുമുകളിൽ ഗംഗയും ചന്ദ്രക്കലയും; വളകൾ, മോതിരങ്ങൾ, മാലകൾ, തോൾവളകൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള ആഭരണങ്ങൾ; പച്ച മേൽവസ്ത്രം; പച്ച അടിവസ്ത്രം; പച്ചയും ചുവപ്പും വരകൾ; ഇടതുവശത്ത് പച്ചനിറമുള്ള താടിയുള്ള സന്ന്യാസി; വലതുവശത്ത് അഞ്ജലി മുദ്രയിൽ കൈകൾ ഉയർത്തിയ പച്ചനിറമുള്ള താടിയുള്ള സന്ന്യാസി; മുകൾ ഇടതു കോണിൽ ശിവലിംഗത്തെ കെട്ടിപ്പിടിക്കുന്ന മാർക്കണ്ഡേയൻ; മഞ്ഞനിറമുള്ള മാർക്കണ്ഡേയൻ പൂണൂൽ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു; പച്ചനിറമുള്ള യമൻ പിന്തുടരുന്നു; ചുവന്ന മേൽവസ്ത്രം, കിരീടം, വളകൾ, മോതിരങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു; ഇടതു കൈയിൽ ഒരു കയർ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; ശിവലിംഗത്തിനു പിന്നിൽ പച്ചനിറമുള്ള അനേകം കണ്ണുകളുള്ള ഇന്ദ്രന്റെ മുഖം കാണാം; ഇന്ദ്രന് സമീപം വലതു കൈയിൽ സുദർശന ചക്രവും ഇടതു കൈയിൽ ശംഖുമുള്ള പച്ചനിറമുള്ള വിഷ്ണു; വെളുത്ത നിറമുള്ള ബ്രഹ്മാവ്; താഴത്തെ പാനൽ കേടുപാടു സംഭവിച്ചത്.
Rasa
Raudra

Spatial & Architectural

Zone within Temple
Sanctum
Position in Pradakshina Sequence
13
Adjacent Panels
Kirathasunu and Durga

Narrative

Textual Source
Shiva Purana
Mythological Tale
യമസംഹാരമൂർത്തി അഥവാ കാലസംഹാരമൂർത്തി എന്നാൽ മരണത്തിന്റെ ദേവനായ യമനെ വധിക്കുന്നവൻ എന്നാണ് അർത്ഥം. സാധാരണയായി മാർക്കണ്ഡേയപുരാണം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ കഥ, ശിവന്റെ തീവ്ര ഭക്തനായിരുന്ന മാർക്കണ്ഡേയന്റെ കഥയാണ് പറയുന്നത്. മാർക്കണ്ഡേയന്റെ പിതാവായ മൃകണ്ഡുവിന് ശിവൻ ഒരു വരം നൽകി — സൽഗുണസമ്പന്നനും ഹ്രസ്വായുസ്സുമുള്ള പുത്രനെയോ ദുഷ്ടനും ദീർഘായുസ്സുമുള്ള പുത്രനെയോ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ. മൃകണ്ഡു ആദ്യത്തേത് തിരഞ്ഞെടുത്തു. പതിനാറ് വയസ്സെത്തിയപ്പോൾ മാർക്കണ്ഡേയൻ ശിവനെ പ്രാർത്ഥിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു, എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മാവിനെ കൊണ്ടുപോകാൻ യമൻ എത്തുന്നു. യമൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മാവിനെ പിടികൂടാൻ കയർ എറിയുമ്പോൾ മാർക്കണ്ഡേയൻ ശിവലിംഗത്തെ കെട്ടിപ്പിടിക്കുന്നു. തന്റെ ഭക്തന്റെ ജീവൻ എടുക്കാൻ യമൻ വന്നതിൽ കോപാകുലനായ ശിവൻ കാലസംഹാരമൂർത്തിയായി ഉഗ്രരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും തന്റെ ത്രിശൂലം കൊണ്ട് യമനെ കുത്തിക്കൊല്ലുകയും ചെയ്യുന്നു. തന്നോട് യഥാർത്ഥ ഭക്തിയുള്ളവരുടെ സഹായത്തിന് ദൈവം എത്തുമെന്ന് ഈ കഥ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കേരള ചുവർചിത്ര ശൈലിയിൽ കാണപ്പെടുന്ന കാലസംഹാരമൂർത്തിയുടെ ഏറ്റവും അപൂർവ്വമായ പാനലുകളിൽ ഒന്നാണിത്.
Episode
മാർക്കണ്ഡേയപുരാണം

Condition & Documentation

Condition
Poor
Deterioration Type
Plaster loss
Restoration Status
Unrestored
Documentation Type
DSLR full panel
Permission Basis
Combined permission
Date of Documentation
12/08/2024
Artist
അജ്ഞാതൻ
Identifier
CMT_P013
Rights / Notes
മുൻകൂർ അനുമതിയില്ലാതെ ഈ ചിത്രങ്ങൾ പുനർനിർമ്മിക്കുകയോ പുനർവിതരണം ചെയ്യുകയോ വാണിജ്യ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യരുത്.